Expansievaten in drinkwatersystemen

Drinkwater is een groot goed, iedereen gebruikt het. Hoewel onze aarde voor een behoorlijk deel met water is bedekt, dreigt er toch een tekort aan schoon drinkwater. Drinkwater wordt, net als de energie die het kost om water te verwarmen, steeds duurder. Wie verspilling voorkomt, bespaart daarmee water, energie en geld. Een speciaal expansievat voorkomt dat schoon drinkwater ongemerkt het riool instroomt vanuit de sanitaire installaties van woningen, bedrijven en instellingen. 

Drinkwater dat, bijvoorbeeld door een boiler, wordt opgewarmd zet uit. Water kan (in tegenstelling tot lucht) niet worden samengedrukt. Het in de installatie aanwezige veiligheidsventiel opent zich en het teveel aan water wordt afgevoerd. Dit is kostbaar water doordat het eerst uitvoerig is gezuiverd tot drinkwater en er daarna warmte-energie aan is toegevoegd. Daarnaast kan op een geopend veiligheidsventiel vuil en kalk achterblijven. Gevolg hiervan is dat het ventiel niet meer volledig sluit. Uit het ventiel blijft dan drinkwater druppelen. 

Een expansievat gaat dus niet alleen onnodige verspilling tegen, maar voorkomt ook mogelijke lekkage van het veiligheidsventiel. Als een expansievat in een drinkwatersysteem wordt ingebouwd moet dit vat aan strenge eisen voldoen. Een expansievat voor cv-installaties is niet geschikt vanwege gezondheidsrisico’s. Gebruik daarom altijd een speciaal expansievat voor drinkwatersystemen.

Toegepaste materialen
Niet zomaar alle materialen mogen worden gebruikt wanneer deze in contact (kunnen) komen met drinkwater. Toe te passen materialen moeten voldoen aan strenge eisen. Ze mogen geen (schadelijke) stoffen afgeven aan het drinkwater en de geur en smaak van het drinkwater mogen niet worden beïnvloed. 

Doorstroming
Het grootste gevaar in een drinkwatersysteem is bacteriegroei. De meest bekende en gevaarlijkste bacterie is legionella. Om bacteriegroei in een expansievat te voorkomen zijn een aantal aspecten belangrijk: 

  • Het vat moet zo zijn geconstrueerd dat er een constante doorstroming is. Het in het vat aanwezige water moet regelmatig worden ververst als er water uit het systeem wordt getapt. 
  • Het vat dient in de koud-water toevoerleiding te worden ingebouwd. Een hogere temperatuur bevordert bacteriegroei. Plaats het expansievat dus nooit na de boiler of in de warmwaterleiding (tenzij lokale regelgeving anders voorschrijft).

Vatconstructie
Op de markt worden verschillende expansievaten voor drinkwater aangeboden. De grootste verschillen in constructie zijn: 

  • Vaten zijn gedeeltelijk doorstroomd of volledig doorstroomd. Bij een groot aantal vaten wordt slechts een deel van het leidingwater dat naar de boiler stroomt door het vat gevoerd. Bij een paar vaten wordt expres al het water door het expansievat geleid. Als al het water door het expansievat stroomt, wordt het in het vat aanwezige water eerder ververst. Hoe meer doorstroming, hoe minder bacteriegroei. Bij volledig doorstroomde vaten is er nog een onderscheid te maken in de verversing van het water in het vat. 
  • Gelaste vaten of vaten met een klemring. Bij gelaste vaten kan de wanddikte aanzienlijk minder zijn dan bij vaten met een separate klemring. Deze vaten zijn hierdoor vaak goedkoper. Bij een gelast vat is altijd een lasnaad aanwezig. Dit betekent dat aan de binnenzijde de lucht- en de waterhelft elkaar gedeeltelijk overlappen. Als een vat wordt gemaakt met een separate klemring worden de beide helften gecoat voordat het vat samengesteld wordt. Alleen op deze manier kan een volledige coating van zowel lucht- als waterzijde worden gegarandeerd. 
  • Vaten met een zak-, balg- of hoedmembraan. Zowel zak-, balg als hoedmembranen vangen de expansie van het water prima op. Balg- en hoedmembranen doen dit vooral door te bewegen of te flexen. Bij zakmembranen wordt het materiaal zelf gerekt. Zakmembranen kunnen, zeker als het vat niet geheel verticaal is gemonteerd of als het materiaal van het membraan verouderd is, ‘omklappen’. Als een membraan omklapt wordt er water in het membraan opgesloten. Vanuit hygiënisch oogpunt is dit een ongewenste situatie. 

Verantwoordelijkheden
Het is de verantwoordelijkheid van de fabrikant een vat te leveren wat voldoet aan alle door de overheid gestelde eisen ten aanzien van hygiëne voor drinkwater.

Het is echter aan de installateur/gebruiker: 

  • Het juiste vat te kiezen. Juist betekent hier het vat wat het beste voldoet aan alle bovengenoemde punten. 
  • Te zorgen voor een correcte inbouw van het vat. 
  • Te zorgen dat de voordruk goed wordt afgesteld op de koud-water toevoerdruk. 
  • Door regelmatige controle ervoor te zorgen dat de voordruk op de juiste waarde blijft.      

Tekst Flamco
Uitgelichte afbeelding boven: Airfix D 8-35, geheel doorstroomd expansievat van Flamco.